ماڵپەڕێکی تایبەت بۆ پەروەردەبوون

جێناوەکانی زمانی کوردی

جێناو,ضمیر در زبان کردی,جێناوەکانی زمانی کوردی,جیناڤ ل زمانێ کوردیدا,انوع ضمیر کردی,

بەشەک لە بەشەکانی ئاخاوتنە کە لەجێی ناوی کەسەک یا شتەک دێت، واته دەبێتە جێگرەوەی ناو، دەتوانین لە سێ ڕوانگەڕا لە جێناو بکۆڵینەوە: ١- لە ڕووی واتاوە ٢- لە ڕوو

جێناوەکانی زمانی کوردی

ماڵپەڕێکی تایبەت بۆ پەروەردەبوون

جێناو وێنەکە گەورەتر ببینە
کورتێک لە بابەتەکە :

بەشەک لە بەشەکانی ئاخاوتنە کە لەجێی ناوی کەسەک یا شتەک دێت، واته دەبێتە جێگرەوەی ناو، دەتوانین لە سێ ڕوانگەڕا لە جێناو بکۆڵینەوە: ١- لە ڕووی واتاوە ٢- لە ڕوو
🔸بەردەوام🔸

"جێناو"

بەشەک لە بەشەکانی ئاخاوتنە کە لەجێی ناوی کەسەک یا شتەک دێت، واته دەبێتە جێگرەوەی ناو،

دەتوانین لە سێ ڕوانگەڕا لە جێناو بکۆڵینەوە:

١- لە ڕووی واتاوە

٢- لە ڕووی پێکهاتە

٣- لە ڕووی ئەرکەوه

١- جێناو لە ڕووی واتاوە:     

       جێناوی کەسی

       جێناوی نیشانە

       جێناوی خۆیی

       جێناوی هەیی

       جێناوی هاوبەش

      جێناوی نەرێنی

      جێناوی چەندێتی

       جێناوی دیار

       جێناوی نادیار

      جێناوی پرسیار

       جێناوی لێکدەر

 

ــ جێناوی کەسی:    

                           -١- سەربەخۆ(نەلکاو)

                           ٢- ناسەربەخۆ(لکاو)


-١- جێناوی سەربەخۆ:

      واتای کەسێکی گیاندار دەگریتە خۆ، کە ئەوانیش یا قسەکەر، گوێگر، نائاماده(غایب)دەگریتەوە.

ئەو جێناوانەن کە بە سەربەخۆیی لە ڕستەدا دێن، واتە پێوێستیان بە ھیچ پێوەلکاوێک نییە.

جێناوە سەربەخۆکان ئەمانەن: 

من - ئێمە،   تۆ - ئێوە،   ئەو - ئەوان

 

 

جێناوە سەربەخۆکان بەپێی کەس (تاک و کۆ) یی بەم شێوەیە دابەش دەبن:

تاک:  من، تۆ، ئەو             کۆ:  ئێمە، ئێوە، ئەوان

 

من چووم بۆ بازاڕ  .... من :جێناوی سەربەخۆیە بۆ کەسی یەکەمی تاک 

ئەوان ماڵیان لە کوردستانە .... ئەوان: جێناوی سەربەخۆیە بۆ کەسی سێیەمی کۆ  

 


٢-جێناوی ناسەربەخۆ (لکاو):

جێناوی کەسی لکاو بەو جێناوانە دەوترێت کە دە ڕۆاڵەتدا سەربەخۆ نین بەڵکوو بە شێوەی لکاو بە کارەک یا ناوێک دەلکێن؛ ئەم جێناوانە لە ئاخاوتن و نووسین شوێن و جێگەی جێناوە کەسییە سەربەخۆکان دەگرنەوە، ئەم جێناوانە بەتەنها هیچ مەبەستەک نە لە ئاخاوتن نە لە نووسین بە دەستەوە نادەن بەڵام بە لکان بە وشەکانی پێش خۆیانەوە ئینجا مەبەست دەگەیێنن.

جێناوە لکاوەکان دەکرێن بە چوار کۆمەڵ:

کۆمەڵەی یەک، کۆمەڵەی دووەم، کۆمەڵەی سێیەم و کۆمەڵەی چوارەم

کۆمەڵەی یەکەم:

  جێناوە لکاوەکانی ئەم کۆمەڵە ئەمانەن "م، ت، ی، مان، تان، یان"  کە لەگەڵ کاری ڕابردووی تێپەڕ دێن: 

خواردم، خواردت، خواردی، خواردمان، خواردتان، خواردیان

نووسیـم، نووسیـت، نووسیـی، نووسیمان، نووسیتان، نووسیـیان

تاک:   (ئەوەڵ کەسی تاک) _ ت (دووەم کەسی تاک) _ ی (سێیەم کەسی تاک

کۆ:  (مان (ئەوەڵ کەسی کۆ) _ تان (دووەم کەسی کۆ) _ یان (سێیەم کەسی کۆ

من بەیانی دیتــم ... (م):  جێناوی لکاو بۆ کەسی یەکەمی تاک


کۆمەڵەی دووەم:  جێناوە لکاوەکانی کۆمەڵەی دووەم ئەمانەن (م، یت، ٠ ، ین، ن، ن) کە لەگەڵ کاری

ڕابردووی تێنەپەڕ دێن:

ڕۆیشتـم، ڕۆیشتـیت، ڕۆیشت ٠ ، ڕۆیشتـین، ڕۆیشتـن، ڕۆیشتـن

فڕیم، فڕیـیت، فڕی٠، فڕیـین، فڕین، فڕین

تاک:   (ئەوەڵ کەسی تاک) _ یت (دووەم کەسی تاک) _ -- (سێهەم کەسی تاک جێناوی نییە

کۆ:  (ین (ئەوەڵ کەسی کۆ) _ ن (دووەم کەسی کۆ) _ ن (سێیەم کەسی کۆ

چوویت بۆ بازاڕ؟  .... یت :  جیناوی لکاوە بۆ کەسی دووەمی تاک


کۆمەڵەی سێیەم : جێناوە لکاوەکانی کۆمەڵەی سێیەم ئەمانەن (م، یت، ات/ێت ، ین، ن، ن) کە لەگەڵ کاری ڕانەبردووی تێپەڕ و تێنەپەڕ دێن:

دەخۆم، دەخۆیت، دەخوات، دەخۆین، دەخۆن، دەخۆن __ دەبینم، دەبینیت، دەبینێت، دەبینین، دەبینن، دەبینن

دەفڕم، دەفڕیت، دەفڕێت، دەفڕین، دەفڕن، دەفڕن   __ دەڕۆم، دەڕۆیت، دەڕوات، دەڕۆین، دەڕۆن، دەڕۆن

تێبینی:  چ کاتێک "ات" و چ کاتێ "ێت" بەکار دێ؟:

ئەگەر ڕەگی کارەکە بە پیتی "ـە، ە" یا "ۆ" کۆتایی هاتبێ بەڵام ئەگەر بەم دوو پیتە کۆتایی نەهاتبوو ئەوە "ێت" بەکار دێت.

ئەوان دەچن بۆ بازاڕ .... (ن): جێناوی لکاوە بۆ کەسی سێیەمی کۆ


  کۆمەڵەی چوارەم: 

ئەم کۆمەڵە بۆ کاری داخوازی بەکار دەڕوات کە تەنیا دوو ڕێژەی هەیە دووەم کەسی تاک و کۆ

جێناوە لکاوەکانی کۆمەڵەی چوارەم ئەمانەن: (ە، ن)

کوڕەکە ببینــە  / ببینن   _  وەرە / وەرن   _ بمرە / بمرن 

 

- جێناوی نیشانە:

جێناوی نیشانە بەو جێناوانە دەوترێت کە لەجێی ناوی کەسەک یا شتەک دادەنرێت و دەستنیشانی دەکا

- ئەمه (ئاماژە بە نیزیک/ تاک)

- ئەوە (ئاماژە بە دوور/ تاک)

- ئەمانە (ئاماژە بە نیزیک/ کۆ)

- ئەوانە (ئاماژە بە دوور/ کۆ)

* هەر کات پێشگرەکانی (لە و بە) بەسەر یەکەک لە ٤جێناوە هات (ئە) تێ دەچێت*

           لە ئەمە----  لەمە                       بە ئەوان ----- بەوان


- جێناوی خۆیی:

جێناوی خۆیی جۆرێک لە جۆرەکانی جێناوە کە لە ڕووی واتاوە خاوەنایەتی و خاوەنداری دەگەیێنێت.

- فۆرمی سەرەکی جێناوی خۆیی لە کورمانجی ناوەڕاست (خۆ)یە

- جاری وایە (خود)یش وەکوو جێناوی خۆیی بەکار دێت

** جێناوی خۆیی لە ڕووی ڕەگەز و ژمارە و دۆخ بێلایەنە و لە هەمان کاتدا دەکرێ جێناوی (خۆ) لە ڕستەدا بەتەنیا دەرکەوێ. بۆ نموونە:

     ئێمە دۆینێ ئێوارێ لە پارکی شانەدەر خۆبەخۆ دانیشتبووین.


*جێناوی خۆیی جگە لەوەی کە دەگەڵ جێناوە لکاوەکان دەردەکەوێت

هەروەها دەگەڵ(ش/یش)جەخت کردن دەردەکەوێ:

                       خۆشم/ خۆشت/ خۆشی                             خۆشمان/ خۆشتان/ خۆشیان


- جێناوی هەیی:

جێناوی هەیی، جۆرەک لە جۆرەکانی جێناو لە ڕووی واتاوەیە کە واتای خاوەندارێتی دەگەیێنێ کە خاوەنەکەی دەتوانێ ناو بێت یا جێناو و لەنێو ڕستەدا ئەرکی ناوەکە یان جێناوەکەی پێ دەسپێردرێ کە بە دوو شێوەیە: (ئی/ هی). بۆ نموونە:

                               ئەو کتێبە ئی ئەوە.                  هی خۆت بخوێنە.

 


- جێناوی هاوبەش:

جێناوی هاوبەش بەو جێناوانە دەوترێت کە هاوبەشی لەنێوان دوو کەس یا دوو شت درووست دەکا فۆرمی جێناوی هاوبەش بریتییە لە(یەک/ تر) لەگەڵ یەکدی دەبێتە(یەکتر) جگە لەو جۆرە دەتوانین (یەکدی ، یەکدوو)ش بەکار بێنین بۆ نموونە:

          - وتارەکان بۆ یەکتر دەنووسین.                    - سکاڵا بو یەکدی دەنێرین .    


- جێناوی نەرێنی(هیچ/ چ) (قەت/ تر)

بەو جێناوانه دەوترێت کە نەرێنی کەسەک یا شتەک ڕادەگەیێنێت فۆرمی نەرێنی لە کورمانجی ناوەڕاستی زمانی کوردی پێک دێت لە(هیچ/ چ).

ئەگەرچی هەندێ جار ئەو جێناوانە بە تەنیا نایەت بەڵکوو دەگەڵ  کەرەستەکی تر دێت:

  (کەس/ کەسێ/ کەسێک/ شت/ شتێ/ شتێک/ یەک/ یەکێ/ یەکێک). بۆ نموونە:

- لە ڕێی ژیانا هیچ پێش نەکەوتووم.

- هیچ کەس ناتوانێ تا ڕۆژ بناڵێ.

- هیچت هەمان هیچ شتە.


**جێناوی نەرێنی,جێناوی لکاو، مۆرفیمی(ش/ یش) وەردەگرێ:

(هیچم/ هیچت/ هیچی/ هیچمان/ هیچتان/ هیچیان)

(هیچشم/ هیچشت/ هیچشی/ هیچشمان/ هیچشمان/ هیچشیان)

 


- جێناوی چەندێتی:

ئەو جێناوانەن کە ڕێژەی کەسان یاخود شتەکان دیاری دەکا و واتای چەندێتی و پرسیار دەبەخشێت.

- فۆرمەکانی جێناوەکانی چەندێتی بریتینە لە: 

   (چەند/ چەندە/ چەندی/ ئەوەند/ ئەوەندە/ ئەوەندی/ هەند/ هەندە/ هێند/ هێندە). بۆ نموونە:

کوێستان چەند جوانە.

چەندی گەڕام لە شاران.

*تێگڕایان کۆتایییان بە (ند/ەندە) بوو.

*بەشەکیان نیشانەی(ێک/ ێ/ ەک)ی نەناسراو وەردەگرن و گەلێک جار دەگەڵ  ئەو نیشانانە بەکار دەبرێن:

(هێندەک/ چەندێک)

*گشتیان جێناوی لکاو وەردەگرن.

  بۆ نموونە:

(چەندم، ئەوەندەمان، ئەمەندەت، هێندەیان)


-جێناوی دیار:

بەو جێناوانە دەڵێن کە ژمارەی کەسان یا شتەکان لە ڕستەدا یا لە دەقدا دیاری دەکەن بە واتایەکی دیکە ئەو وشانە دەگرێتەوە کە لە جێگەی کەسەکی دیار و ئاشکرا و زانراو بەکار دێن  کە بریتین لە:  

  (هەموو/ گشت/ هەر/ تەواو) کە دەتوانن دەگەڵ(شت/ هیچ/ کەس/ ێک). بۆ نموونە:

هەرکس/ هیچ شت

 


-جێناوی نادیار:

ئەو جێناوانەن که لەبری ناوی کەسەک یا گیاندارێک یا هەر شتەکی تر بەکار دێن، بەڵام ئەو ناوانە بەئاشکرایی دیار نییە کە کێیە و چییە؟ بە واتایەکی تر بەو جێناوانە دەڵێن کە لە شوێنی کەسەک یا شتەکی نادیار دێن که بریتین لە:

[فڵان، فیسار، کابرا، هین، کەسێک، شتێک،  یەکێک,....]

 


جێناوی پرسیار:

بەوانە دەڵێن کە پرسیار لە کەسەک یا شتەک یا کاتەک یاخود ڕووداوەک  بەکار دەبردرێ کە بریتین لە:

(کێ، کام، کامه، کەمەیان، کامیان، بۆ، چەند، لەکوێ، چ، چۆن، چی، چڵون، کەی، کەنگێ، کوا...)

 

 

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B :S
کد امنیتی
رفرش
کد امنیتی
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]

خرید اشتراک ویژه