ماڵپەڕێکی تایبەت بۆ پەروەردەبوون

تاریخچه زبان کردی زبان کردی به پنج گویش اصلی

تاریخچه زبان کردی,لهجه زبان کردی,

خود زبان ها نیز به چندین گویش و لهجه تقسیم می شوند. زبان کردی به پنج گویش اصلی تقسیم می شود: ۱ـ کرمانجی ۲ـ سورانی ۳ـ گورانی ۴ـ زازاکی ۵ـ لری تاریخچه زبان کردی

تاریخچه زبان کردی زبان کردی به پنج گویش اصلی

ماڵپەڕێکی تایبەت بۆ پەروەردەبوون

تاریخچه زبان کردی وێنەکە گەورەتر ببینە
مژاری: 118

تاریخچه زبان کردی

کورتێک لە بابەتەکە :

خود زبان ها نیز به چندین گویش و لهجه تقسیم می شوند. زبان کردی به پنج گویش اصلی تقسیم می شود: ۱ـ کرمانجی ۲ـ سورانی ۳ـ گورانی ۴ـ زازاکی ۵ـ لری تاریخچه زبان کردی
🔸بەردەوام🔸

تاریخچه زبان کردی


زبان ها از نظر تقسیم زبانی به پنج دسته تقسیم می شوند:

۱ـ هندی - اروپایی

۲ـ اورال التایی

۳ـ چینی ـ تبتی

۴ـ بانتونیان

۵ـ سامی/آرامی

خود زبان ها نیز به چندین گویش و لهجه تقسیم می شوند.
زبان کردی به پنج گویش اصلی تقسیم می شود:

۱ـ کرمانجی
۲ـ سورانی
۳ـ گورانی
۴ـ زازاکی
۵ـ لری

تاریخچه زبان کردی

کوردی از گروه زبان های ایرانی - آریایی یا شاخه ایرانی خانواده بزرگ زبان های هندو اروپایی می باشد. این زبان از دیگر زبان های ایرانی - آریایی مانند فارسی، پشتو، بلوچی، اُسِت (در قفقاز تکلم می شود )، گیلکی و مازندرانی ( در سواحل دریای خزر تکلم می شود) متمایز می باشد.

معمولاً زبان کوردی را به سه گروه بزرگ لهجه ای تقسیم می کنند:

1- گروه شمال یا کر مانجی که از نظر تعداد سخنوران مهمترین آن ها می باشد. کرمانجی زبان بیش از دو سوم کوردها می باشد. کوردهای ترکیه، سوریه و جوامع کورد ساکن در جمهوری های مختلف جامعه کشورهای مستقل (شوروی سابق) به آن تکلم می کنند. همچنین، زبان آن دسته از کوردهای ایران می باشد که در شمال غربی دریاچه ارومیه زندگی می کنند و از سوی کوردهای شمال غربی عراق (موصل، دهوک، زاخو، اکره، عمادیه و… که در آن جا آن را بادینانی می نامند) نیز تکلم می گردد. اولین آثار ادبی کوردی به کورمانجی نگاشته شده اند. شیخ احمد نیشانی ( 1640 -1570) ملقب به مَلایِ جزیری، مشهورترین آن ها می باشد که شاگردان متعددی را تربیت نمود که عبارتند از: محمد میکیس، بیشتر به نام فَقیِ طَیران ( 1660 – 1590 حدود ) مشهور است، احمد خانی (1707 – 1650 ) که در میان کوردها به همان اندازه مشهور است که فردوسی درمیان پارسیان و هومر در میان یونانیان.

کوردی کرمانجی، قربانی سیاست مقامات ترکیه در قبال مردم کورد شده و از اوایل دهه ی سی میلادی، تکلم و کاربرد آن ممنوع گشته است. این وضعیت در آغاز دهه ی نود میلادی از میان برداشته شد. تکلم و کاربرد کرمانجی در سوریه که در 1945 مستقل گشت سال هاست که دچار مشکل می باشد. درعوض این زبان و ادبیاتش توانسته اند در سایه جوامع کورد در جمهوری شوروی ارمنستان از سال های دهه ی بیست میلادی رشد و توسعه یابند. از سال های دهه ی هفتاد میلادی، کرمانجی شاهد رشد شگفت آوری در میان جامعه مهاجر کورد اروپا بوده است.

چند ویژگی بارز زبان کردی کرمانجی:

۱ـ شناسه گیر است.
۲ـ دارای جنسیت است (کلمات جنسیت دارند یعنی مونث یا مذکر هستند).
۳ـ زبان کردی کرمانجی دارای حالت نیمه ارگاتیو (مفعولی محور) است. ارگاتیوی در زمان گذشته و افعال متعدی به وجود می آید.
۴ـ در کردی کرمانجی علاوه بر افعال، اسامی هم صرف می شوند.

2 - گروه مرکزی شامل آن گویش کردی می گردد که در شمال شرقی عراق تکلم می شود و سورانی نامیده می شود که به نام ایالت سوران بوده که بخشی از این منطقه را در بر می گرفته است، همچنین گویش های مناطق همجوار با کردستان ایران را شامل و مکری نامیده می شود. آن در استان کردستان ایران نیز تکلم می شود که در آن جا به نام سنەیی از نام سنندج ، مرکز استان است. سورانی در آغاز قرن نوزدهم میلادی توسعه و گسترش یافت. ملا خدیر احمدی چاویسی میکائیلی، مشهور به نالی ( 1856 – 1800 ) معمولا به عنوان پیشاهنگ ادبیات سورانی تلقی می شود و شاگردان متعددی تربیت نمود. سورانی به توسعه و گسترش خود ادامه داد و از زمان تشکیل جمهوری عراق در 1920 زبان رسمی مناطق کردنشین آن شد؛ همچنین سورانی به یک زبان ادبی مهم کردی تبدیل شده است

3- گروه جنوب متشکل از چندین لهجه نامتجانس می باشد که در جنوب کوردستان ایران تکلم می شود؛ مانند کرمانشاهی در استان کرمانشاه، سنجابی، کلهری، لکی، لری پشت کوه، { فیلی } و… که نتوانسته اند در ایجاد یک زبان ادبی، موفقیتی حاصل نمایند.


مناطق محل سکونت کُردهای کُرمانج دنیا

گویش کرمانجی زبان کردی که تقریبا شاید حدود بیش از ۷۵% کوردها با این گویش تکلم می کنند در کشورهای ترکیه، سوریه، شمال غرب ایران (استان ارومیه)، شمال شرق ایران (شمال خراسان)، مناطقی از استان گلستان (گنبد کاووس …)، شمال و شمال غرب کردستان عراق، کشور ارمنستان (اطراف ایروان)، کشور گرجستان، کشور آذربایجان، مناطقی از استان مازندران، مناطقی از استان گیلان، مناطقی از استان مرکزی، اطراف ورامین و فیروزکوه، و همچنین تهران و کرج تکلم می شود.

در خراسان شهرهای قوچان، شیروان، اسفراین، بجنورد، کلات، لایین، باجگیران، آشخانه، چناران، فاروج، سملقان، درگز و درونگر، رادکان، بخش هایی از نیشابور و سبزوار و جوین و تقریباً حدود ۱۵% مردم ساکن مشهد به گویش کرمانجی تکلم می کنند.

در آذربایجان غربی شهرهای ارومیه، سلماس، خوی، ماکو، سیه چشمه، صومای برادوست، سیلوانا، چالدران، بازرگان و پلدشت، چایپاره به گویش کرمانجی تکلم می کنند.

در استان مازندران بخش راغمرز در اطراف ساری، منطقه گلباد - محله در اطراف گلوگاه، اطراف کردکوی، کلاردشت، نور، اطراف علی آباد کتول.

در استان مرکزی روستاهایی از توابع شهرستان اراک همچون عیسی آباد، اماران، وفس، تفرش، ساوه، کمیجان و چمران.

در استان گیلان شهرهای رودبار، دیلمان، منجیل، لوشان، رحمت آباد، سیاهکل، حومه شهر ماسال.

در استان قزوین بخش قاقزان در اطراف قزوین، الموت، میانکوه، طارم.

در کشور ترکیه تقریباً حدود ۹۵% کردهای آن به گویش کرمانجی صحبت می کنند. کلیه استان های جنوب شرقی ترکیه که از جمله ی شهرهای آن: دیاربکر، آدی یامان، مرعش، ملتیا (مەلەتیا)، اورفا (روها)، قرس (قەرس)، آگری، ارزروم، مووش، بتلیس، سیرت، سنجر، هکاری، شرنخ، جزیره بوتان، قونیا، انتاپ (ئەنتاپ)، وان، باتمان، ارزنجان، سیواس، مردین، قیسری، الازق (ئەلازق) و همچنین رقم بسیار بالایی از کردهای ساکن شهر استانبول به گویش کرمانجی تکلم می کنند.

در کشور سوریه شهرهای قامشلو، حسکه (حەسەکه)، حلب (حەلەب)، کوبانی، افرین (ئەفرین)، جزیره، دریک(دێریک)، ترپا سپی، آمودا و همچنین کوردهای ساکن شهر دمشق به گویش کرمانجی تکلم می کنند.

در کشور لبنان کردهای شهر بیروت و حومه به گویش کرمانجی تکلم می کنند.

در کردستان عراق شهرهای موصل، آکره، شیخان، دهوک، زاخو، آمیدی، شنگار و قسمت غربی استان اربیل به گویش کرمانجی تکلم می کنند.

در کشور آذربایجان شهرهای کل باژار (کەل باژار – Kelbajar)، شوشه (Shusha)، زنگلی (Zengilan)، لاچین (Lachin)، قبادلی (Kubatli) و خانلیق (Khanliq) که در امتداد نوار غربی کشور می باشند (کردستان سرخ قبلی) به گویش کرمانجی تکلم می کنند. کردهای این دیار در سال ۱۹۳۷ با خشونت استالین مواجه شدند، تعدادی از آنان قتل عام (که اصطلاحاً ژنوساید سفید کوردها نامیده شده است، Kurds’ white genocide) و تعدادی نیز به منطقه ی سیبری تبعید شدند.

در کشور ترکمنستان شهر فیروزه و همچنین مناطق جنوبی شهر عشق آباد و تعداد زیادی از ساکنین خود شهر عشق آباد به گویش کرمانجی تکلم می کنند. همچنین کوردهای ساکن مناطق جوک تپه (Ciok-Tepe )، کاخکا (Kakhka)، قره قلعه (Kara-Kala) و تجن (Tejen) نیز با گویش کرمانجی صحبت می کنند.

در کشور قزاقستان نیز مناطق غربی شهر آلماتی (Almaty)، شهر زامبول [Jamboul (zambyl] و شهر شیمکنت [Tchimkent] [symkent] به گویش کرمانجی تکلم می کنند. این کوردها در سال ۱۹۳۷ میلادی مورد غضب و خشونت استبدادی نظام سوسیالیستی استالین قرار گرفته و از آذربایجان، ارمنستان و گرجستان (در زمان جنگ جهانی دوم) به قزاقستان فرستاده شدند. در قسمت جنوبی شهر زامبول یعنی در آن طرف مرز در داخل خاک قرقیزستان کردهای شهر اوچه (Oche ) نیز به گویش کرمانجی تکلم می کنند.

در کشور روسیه ( منطقة سیبری) ساکنین شهر نووسیبیسکی و حومه به گویش کرمانجی صحبت می کنند.

در کشور ارمنستان حدود یک - سوم کوردهای این کشور ساکن ایروان(Erivan)، و بقیه در مناطق آلاگوز (Alaguez)، آرارات(Ararat)، ماسیس(Masis ) و تالیین(Talinn) ساکن هستند که به گویش کرمانجی تکلم می کنند. این کردها در سال ۱۹۲۰ از کردستان ترکیه به این دیار کوچ اجباری داده شدند.

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B :S
کد امنیتی
رفرش
کد امنیتی
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]

خرید اشتراک ویژه